HEUPPROTHESE

 

Ingreep

Een normaal heupgewricht (fig 1) bestaat uit de heupkop of femurkop en de bekkenpan of acetabulum .De oppervlakten van heupkop en bekkenpan zijn bekleed met zacht kraakbeen,waardoor het gewricht soepel beweegt en pijnloos belast kan worden.Dit kraakbeen kan afslijten waardoor artrose ontstaat (fig 2) . Het artrotisch heupgewricht veroorzaakt dan pijn, stramheid en manken doordat de afgesleten gewrichtsoppervlakten tegen elkaar schuren. Door de plaatsing van nieuwe, kunstmatige gewrichtsoppervlakten beoogt men de pijn weg te nemen, de beweeglijkheid te herstellen en de gang te normaliseren, zodat de activiteiten van het dagelijkse leven terug mogelijk worden.
 
   
    fig 1   fig 2
 

Indicatie

  • heupartrose
  • heupkopnecrose
  • heupfracturen

soorten heuprothese operaties :

Er bestaan verschillende soorten heupprothesen en een bepaald type prothese kan op verschillende manieren ingebracht worden.De keuze wordt bepaald door verschillende factoren zoals indicatie, leeftijd, beenkwaliteit, activiteitsniveau etc. Onderstaand schema geeft een overzicht van de mogelijkheden en evoluties. De keuze in een specifiek geval wordt bepaald in samenspraak tussen patient en chirurg

1. volgens type heuprothese:

  • bicentrische heuprothese: alleen de heupkop wordt verwijderd en vervangen, de pan in het bekken wordt niet vervangen (fig 3)
  • resurfacing hip: de pan in het bekken wordt vervangen, de heupkop wordt niet verwijderd,maar wordt thv zijn gewrichtsoppervlak bekleed met een metalen hoes (fig 4)
  • totale heupprothese: zowel de bekkenpan als de heupkop worden vervangen (fig 5)
 
   
fig 3   fig 4   fig 5
 

2. volgens fixatiemethode van prothese in het bot:

  • gecementeerde prothese:beide componenten (nieuwe stem en pan) worden dmv beendercement vastgezet in het bot (fig 6)
  • cementloze prothese:femorale en acetabulaire component worden aangepast aan de grootte en doormeter van bekken en dijbeen (press fit),de gebruikte materialen laten beenderige ingoei van de prothesen toe (fig 5)
  • hybride prothese :één component wordt ingecementeerd,de andere is cementloos (fig 7)
 
     
fig 6   fig 7    
 
3. volgens toegangsweg:
  • klassieke toegangsweg:
    • anterolateraal :het heupgewricht wordt langs voor (anterieur) benaderd en vervangen
    • posterieur : het heupgewricht wordt langs achter (posterieur) benaderd en vervangen
  • MIS: mis staat voor minimal invasive surgery of minimal invasive solution. Een klassieke toegangsweg omvat een insnede van 15 à 20 cm. Bij MIS wordt gebruik gemaakt van kleinere incisies om de prothese te plaatsen
    • MIS mini-incisie :één kleine insnede van 6 à 9 cm
    • MIS double incisie :twee kleine incisies van 5 cm
 

4. volgens aard v/h dragend oppervlak

ook tussen de nieuwe heupkop en bekkenpan kan slijtage optreden. Om deze slijtage te beperken worden materialen gebruikt die maximale weerstand bieden tegen afslijten,voldoende stevig zijn en door het lichaam verdragen worden. De meest gebruikte koppels (kopje en pan) zijn :

  • metalen kopje en polyethyleen (UHMWPE) pan
  • metalen kopje en metalen pan
  • keramiek kopje (aluminiumoxide) en keramiek pan
 

CAOS : computer assisted orthopaedic surgery

De plaatsing van de prothese componenten is belangrijk om een goed resultaat te bekomen.Naast het rechtstreeks zicht kan de chirurg tijdens de operatie ook informatie van radiografie, fluoroscopy en scanners gebruiken om de prothese optimaal te plaatsen.Een computer kan bijkomende informatie geven om de chirurg tijdens de operatie te leiden.
 
procedure cementloze heupprothese:
 
  • de heupkop wordt verwijderd
 
  • bekkenpan wordt aangepast voor nieuwe component
 
  • acetabulaire prothese wordt ingebracht
 
  • dijbeen wordt aangepast voor nieuwe component
 
  • dijbeencomponent wordt ingebracht
 
  • prothese wordt vervolledigd met heupkopje
 
  • componenten worden gereponeerd
 

Nazorg # Op afdeling

  • eerste dag postop :-transfer van bed naar zetel
    • opzitten
    • starten met gangrevalidatie (steunname toegelaten)
  • tweede en daaropvolgende dagen( in de oefenzaal ) :
    • verdere gangrevalidatie
    • voorzichtige mobilisatieoefeningen
    • tonificatieoefeningen van heup- en dijspieren

Nazorg # Ontslag

  • eens de heup goed beweeglijk is en patient goed in staat is om te stappen

Nazorg # Thuis

  • verdere gangrevalidatie en oefentherapie
  • progressieve steunname

 

 

 

 

 

 

 


REVALIDATIE NA EEN HEUPPROTHESE

 

Na de operatie

De kinesitherapeut geeft algemene mobilisatie - oefeningen. Dit om flebitis (= aderontsteking) te voorkomen en om de beweeglijkheid van het been te verbeteren. Vanaf de eerste dag na de operatie wordt gestart met gangrevalidatie (dit is het streefdoel). De patiënt zal eerst leren stappen met een looprek op de kamer. Nadien zullen de kinesitherapeutische oefeningen doorgaan in een oefenzaal. De patiënt draagt best aan gepast schoeisel (een gesloten pantoffel of een lichte sportschoen).
 

1. Niet-toegestane bewegingen

Om luxatie (= ontwrichting van de heup) te voorkomen mag de patiënt NIET :
   
de heup meer buigen
dan 90°		   het been naar binnen draaien,
waarbij de voet naar buiten draait		   de benen kruisen,
de knieën over elkaar brengen
         
 

 

2. Basisbewegingen

a. Liggen

  • een kwartier per dag moet de patiënt plat op bed liggen; dit om de heup goed te kunnen strekken (bevordert het stappen)
  • de patiënt mag thuis op de rug slapen, echter zonder een kussen tussen de benen
  • de eerste drie maanden is het noodzakelijk dat de patiënt een kussen tussen de benen plaatst wanneer hij zich draait op de gezonde zijde; wanneer de patiënt echter kan liggen op de geopereerde zijde is een kussen tussen de benen niet meer nodig
  • indien het bed te laag is om gemakkelijk in en uit te stappen kunnen blokken onder het bed geplaatst worden

b. In bed stappen

  • laken en deken dienen binnen handbereik te zijn alvorens in het bed gestapt wordt
  • eerst gaat de patiënt op de rand van het bed zitten waarna hij met één hand op de rand van het bed steunt en met de andere hand de papegaaiestok vastneemt
  • vervolgens kunnen de benen en de romp in één keer in het bed gedraaid worden

c. Uit bed komen

  • de patiënt dient eerst recht te gaan zitten in het bed waarna hij met de ene hand de papegaaistok kan vast nemen en met de andere hand kan steunen op het bed
  • vervolgens kunnen de romp en dijen samen naar de rand van het bed gedraaid worden
  • uiteindelijk kunnen de pantoffels aangetrokken worden

d. Zitten en opstaan
  • zitten gebeurt bij voorkeur op een hoge stoel of een hoge zetel met armleuningen; de hoogte van de stoel en zetel kan eventueel aangepast worden met een stevig kussen
  • eerst plaatst men het geopereerde been recht vooruit; vervolgens gebruikt men de armen en het niet
  • geopereerde been zowel om recht te komen als om te gaan zitten
  • zitten met de benen over elkaar of het been naar binnen draaien dient vermeden
  • ook vanuit zit naar de zijkant buigen dient vermeden te worden

e. Staan
  • langdurig staan dient vermeden
  • de patiënt dient te steunen op beide benen terwijl deze lichtjes gespreid staan
  • bij het omdraaien dient de voet van het geopereerde been los van de grond te zijn (GEEN TWISTBEWEGING MAKEN)
f. Bukken
 
  • steek het geopereerde been naar achter en buig door het goede been
  • steun indien mogelijk met de hand aan de geopereerde zijde op een stoel of tafel; met uw vrije hand kan zonder problemen iets van de vloer opgeraapt worden


g. Gaan

  • in het begin maakt de patiënt gebruik van een looprek, daarna van twee krukken en vervolgens van slechts één kruk die langs de niet geopereerde zijde gehanteerd wordt
  • dagelijks een korte wandeling maken stimuleert het genezingsproces, bevordert de bloedsomloop en de algemene conditie

h. Trappen op- of afgaan

  • indien de patiënt nog met twee krukken dient te stappen mogen geen trappen gedaan worden
  • vanaf het moment dat de patiënt met één of zonder krukken loopt mag hij de trappen als volgt doen:
 

Trap op

  • met één hand wordt de leuning vastgenomen; de andere hand steunt op de kruk
  • de voet van het niet – geopereerde been wordt nu op de eerste trede geplaatst waarbij men goed op
    beide armern steunt
  • vervolgens kan de voet van het geopereerde been bijgetrokken worden
  • als laatste wordt de kruk op dezelfde trede geplaatst
 

Trap af

  • men neemt de leuning vast en plaatst de kruk één trede lager
  • vervolgens plaatst men de voet van het geopereerde been op deze trede
  • als laatste wordt de voet van het niet – geopereerde been naast de andere voet geplaatst
 

 

3. Activiteiten van het dagelijse leven

a. Persoonlijke verzorging # Voeten wassen en afdrogen
 
  • spreid de heupen en plaats het onderbeen van de geopereerde zijde onder het ander been
  • eventueel kan gebruik gemaakt worden van een ruggeschuier (een schrobber aan een lange steel) waar een washandje overheen geschoven wordt
  • om de voeten af te drogen wordt het best gebruik gemaakt van een grote handdoek
 

b. Persoonlijke verzorging # In de douche

  • plaats een antislipmat in de douche
  • laat aan de muur een steunstang installeren waaraan men zich kan vastgrijpen indien het evenwicht verloren zou worden
  • om zittend een douche te nemen kan een plastic krukje in de douchecel geplaatst worden

c. Persoonlijke verzorging # In het bad
 

  • gebruik een badstoeltje
  • plaats een antislipmatje op de bodem van het bad
  • om in het bad te stappen gaat men zitten op een stoel die iets hoger is en die tegen de rand van het bad geschoven is
  • vervolgens brengt men het ene been na het andere over de rand van het bad en gaat men in het bad staan of op het badstoeltje zitten
 

d. Persoonlijke verzorging # Naar het toilet gaan
 
  • indien nodig kan in de eerste drie maanden gebruik gemaakt worden van een wc-verhoger
  • laat eventueel een grijpstang installeren tegen de muur om het rechtkomen te vergemakkelijken
 

e. Persoonlijke verzorging # Het aankleden

Broek en onderbroek

  • in de eerste maanden kan gebruik gemaakt worden van twee wasknijpers waardoor een touw bevestigt is
  • men haakt dan de wasknijpers vast aan de onderbroek waarna men deze laat zakken tot op de grond d.m.v. de touwtjes
  • vervolgens steekt men de voeten in het broekje waarna men de touwtjes omhoogt trekt zodat men het broekje kan vastnemen
  • uiteindelijk maakt men de wasknijpers los en gaat men te werk zoals men gewoon bent is

Kousen en schoenen

  • kousen aantrekken kan het best met behulp van een kousenaantrekker (te verktijgen in de
    handel)
  • schoenen aantrekken kan het best met behulp van een lange schoenoptrekker

f. Huishoudtips

  • langdurig rechtstaan dient vermeden; bij huishoudelijk werk (bv strijken, aardappelen schillen etc.) dient men zoveel mogelijk te zitten (best op een hoge stabiele kruk)
  • men maakt het best zoveel mogelijk gebruik van hulpmiddelen (bv boodschappenwagentje, stoffer en vuilblik met een lange steel etc.)
  • kasten en laden die dagelijks gebruikt worden dienen binnen handbereik te zijn
  • het dragen van zware voorwerpen dient vermeden te worden
  • bukken dient vermeden te worden; indien men iets wil oprapen van de grond, mag nooit verder dan 90° door de
    heup gebogen worden
  • om karweitjes laag bij de grond uit te voeren knielt men altijd met de knie van het geopereerde been op de grond; het gezonde been moet met de voet op de grond steunen

g. Verplaatsingen buitenshuis # Fietsen

  • fietsen kan gestart worden eens er voldoende steunname is
  • eerst oefenen op een hometrainer, nadien op een damesfiets

h. Verplaatsingen buitenshuis # Autorijden

  • autorijden kan gestart worden eens er voldoende steunname is en vlot gestapt kan worden
  • bij het instappen plaatst men eerst de autozetel en rugleuning naar achter; daarna gaat men zitten op de
    zetel om vervolgens de beide benen en de romp gelijktijdig in de auto te brengen (om makkelijker te
    draaien kan eventueel een plasiek zak op de autostoel geplaatst worden)
  • bij het uitstappen brengt men eerst de benen en de romp samen uit de auto waarna men kan gaan
    rechtstaan (hierbij steunt men best aan de portierstijl of aan het dashboard en de zetel)

i . Verplaatsingen buitenshuis # Vliegen

  • wanneer men bij de veiligheidscontrole op een vliegveld door een poortje moet lopen reageert de
    metaaldetector NIET op de heupprothese

j. Sport # Zwemmen

  • is vanaf de 2de maand na het ontslag een goede activiteit
  • overdreven beenbewegingen vanuit de heup bij het uitvoeren van schoolslag dienen echter vermeden te worden

k. Sport # Wandelen

  • wordt sterk aangeraden
  • wel aangepast schoeisel dragen en niet overdrijven

l. Sport # Fietsen

  • de eerste twee maanden mag niet buitenshuis gefietst worden
  • nadien wordt best gebruik gemaakt van een damesfiets

m. Seks

  • seks kan reeds vanaf de eerste periode na de operatie
  • er dient wel rekening gehouden te worden met de niet – toegestane bewegingen

 

4. Tips bij het ontslag

a. Krukken

  • worden best alvorens ontslagen te worden uit het ziekenhuis geleend bij het ziekenfonds, de apotheker, het wit-gele kruis of bij een andere uitleendienst
  • het ziekenhuis stelt geen krukken ter beschikking om mee te nemen naar huis

b. Bij twijfel

  • geleidelijk aan mogen de dagelijkse activiteiten weer hervat worden
  • bij twijfel of een bepaalde activiteit mag uitgeoefend worden dient de behandelende arts of kinesist geraadpleegd te worden